نقد و خلاصه نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده؛ بررسی کامل اثر

نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده اثر فردریش دورنمایت با مطرح کردن سوال هایی درباره عدالت، فساد و منفعت طلبی جمعی نشان می دهد که چگونه انسان ها در برابر قدرت، ثروت یا منفعت از قوانین و اخلاقیات انسانی خود فاصله می گیرند. در ادامه برای مطالعه نقد و خلاصه نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده با ما همراه باشید.

فردریش دورنمات و معروف ترین اثر او

یکی از برجسته ترین نویسندگان تئاتر قرن بیستم، فردریش دورنمات (۱۹۲۱–۱۹۹۰)، است که با ترکیب تراژدی و کمدی، آثارش را به زبان جهانی بدل کرده. نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده از آثار این نویسنده از همان زمان نخستین اجرای خود یعنی سال ۱۹۵۶ در زوریخ، به سرعت به یکی از آثار شناخته شده نمایشی قرن بیستم تبدیل شد و در جشنواره ها و اجراهای جهانی مورد تحسین مخاطبان و منتقدان قرار گرفت.

نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده موفقیتی به دست آورد که باعث تثبیت جایگاه فردریش دورنمات به عنوان یکی از برجسته ترین نمایشنامه نویسان پس از جنگ جهانی دوم شد. دلیل ماندگاری و تأثیرگذاری این اثر را باید در ترکیب طنز تلخ، نقد اجتماعی و بحران اخلاقی دانست. نمایش با مطرح کردن سوال هایی درباره عدالت، فساد و منفعت طلبی جمعی، مرزهای جغرافیایی را پشت سر گذاشت و به متنی همیشه زنده در ادبیات نمایشی تبدیل شد.

دورنمات در نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده نشان داد که چگونه انسان ها در برابر قدرت، ثروت یا منفعت شخصی، از قوانین و اخلاقیات انسانی خود فاصله می گیرند. و در آخر با این سوال مخاطب را ترک می کند: ارزش جان یک انسان در برابر منفعت جمعی تا کجا پایدار است؟

خلاصه نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده

نمایش در شهری کوچک و فقیر به نام “گولن” می گذرد. شهروندان گولن در انتظار ورود کلر زاخاناسیان، زن ثروتمند و سالخورده ای هستند که سال ها قبل در همین شهر زندگی می کرده. آنان امیدوارند که کلر با کمک های مالی خود این شهر کوچک را از وضعیت فقیر فعلی نجات دهد. کلر پس از ورودی با شکوه و اقتدار، وعده می دهد که در ازای بخشیدن مقدار پول زیادی به گولن؛ آلفرد ایل، مردی که در جوانی او را به خاطر منفعت شخصی ترک کرده و باعث رسوایی و طرد شدنش از شهر شده، کشته شود.

ابتدا همه با قطعیت این پیشنهاد را رد می کنند و ارزش های اخلاقی خود را با اهمیت تر می دانند. اما به تدریج وسوسه پول و فشار جمعی، فضای شهر را تغییر می دهد. شهروندان یکی پس از دیگری در ذهن خود مقداری از آن ثروت وعده داده شده را خرج می کنند و ناخودآگاه برای مرگ ایل آماده می شوند. در نهایت، وقتی تجمعی در شهر شکل می گیرد، ایل قربانی می شود و شهروندان قتل او را با عبارت «اجرای عدالت» توجیه می کنند.

بیشتر بخوانید: بررسی نمایشنامه آنتیگونه: انسانیت در ادبیات کلاسیک یونان

نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده و نقد قضاوت جامعه

نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده آینه ای است از روان جمعی. جایی که اخلاق فردی در برابر فشار اجتماعی و منفعت، قربانی می شود. جامعه گولن در ابتدا تظاهر به اخلاق مداری می کنند اما در عمل نشان می دهند که وجدان عمومی چقدر در برابر منافع مادی شکننده است.

آلفرد ایل قربانی یک مکانیسم جمعی می شود یعنی جامعه بار گناه گذشته را روی او فرافکنی کرده و نابودی او را راهی برای رستگاری خود جلوه می دهد. در ابتدا با شهری فقیر و فرسوده به نام گولن مواجه هستیم. جامعه ای که به شدت نیازمند یک راه نجات است. ورود کلر با وعده ی بخشش ثروت هنگفت، زمینه را برای شکل گیری این مکانیسم آماده می کند. آنچه اهمیت دارد، این است که جامعه همواره در بحران به دنبال یافتن یک «مقصر» می گردد؛ فردی که بتواند بار خطاهای گذشته بر دوش او گذاشته شود. آلفرد ایل، با گذشته ی پر از خطا و اشتباهش در ارتباط با کلر، بهترین نامزد برای ایفای نقش این قربانی است.

اگر به تهیه نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده علاقه دارید، می توانید از طریق این لینک اقدام کنید

از دیدگاه جامعه شناسی تئاتر، دورنمات به طور هوشمندانه نشان می دهد که افکار عمومی می تواند ظاهری مشروع برای بی عدالتی ایجاد کند. پرسش اصلی نویسنده در نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده این است که آیا جامعه ای که عدالت را قربانی می کند، واقعا نجات یافته یا در حقیقت خود را نابود کرده است؟ همانطور که به نظر می رسد نمایشنامه ملاقات بانوی سالخورده یک نقد تیزبینانه بر ضعف انسان مدرن در برابر پول و قدرت است. توجیه های کوچک اقتصادی و امید به زندگی بهتر، قدم به قدم به پذیرش حذف ایل مشروعیت می بخشد.

این روند همان شیب لغزنده ی اخلاقی است یعنی قتل که در آغاز عملی غیرانسانی تلقی می شد، کم کم در زبان مردم به «اجرای عدالت» بدل می شود. کلر در این میان نقش کاتالیزور را دارد. او که وضعیت فقط گولن را مناسب دیده، معیاری تازه برای عدالت می سازد. ذهنیتی که کلر درباره انتقام دارد این است که اگر جامعه آماده باشد، می تواند گذشته را با قربانی کردن آلفرد ایل بازخرید کند. پس آرام و صبور در عمارت خود به انتظار می نشیند چون مطمئن است گولن برای نجات خود تشنه ی یک قربانی است.

به این ترتیب، قتل نه تنها توجیه می شود بلکه صورتِ آیینی تطهیر کننده پیدا می کند اما دورنمات به روشنی نشان می دهد که این تطهیر چیزی جز خودفریبی نیست!